Молекул физик: Бодлого 3

500 моль нүүрсхүчлийн хий ямар масстай вэ?

———————————-

Өгсөн нь:

$\nu = 500$моль

$CO_2$

———————————–

Олох нь: $M = ?$

Бодолт: Нүүрсхүчлийн хийн нэг молекул нь нүүрстөрөгчийн нэг атом, хүчилтөрөгчийн хоёр атомаас тогтдог. Өөрөөр хэлбэл $CO_2$ гэсэн томьёотой.

Иймээс нэг моль нүүрсхүчлийн хийн масс нь (өөрөөр хэлбэл молийн масс нь) 12г/моль + 2 $\cdot$ 16г/моль = 44г/моль болж байна.

Ингээд 500моль нүүрсхүчлийн хий нь:

\( M=\nu \cdot \mu = \) 500моль \( \cdot \) 48г/моль=22 000г=2.2кг болж байна.

Молекул физик: Бодлого 2

Нэг моль хоолны давсанд хэчнээн тооны натрийн атом агуулагдах вэ?


Бодолт:

nacl_crystal_structure
Хоолны давсны талстын бүтэц. Image Credit Wikimedia Commons

Хоолны давсны химийн томьёо нь $NaCl$. Нэг молекул нь нэг ширхэг натри, нэг ширхэг хлорын атомаас тогтож байна. Иймээс нэг моль буюу $6.02 \times 10^{23}$ ширхэг молекулд мөн л $6.02 \times 10^{23}$ ширхэг буюу нэг моль натрийн атом агуулагдана. Доорх бичлэгээс хоолны давсны талст бүтэц болон түүний усанд уусах процессыг харуулжээ.

Молекул физик: Бодлого 1

Алтны молийн масс нь \( M=0.197 \) кг/моль, нягт нь \( \rho=19.32\times10^3 \text{кг}/\text{м}^3 \) бол түүний атомын хэмжээг үнэл.

————————————
Өгсөн нь:

\( M=0.197 \)кг/моль
\( \rho=19.32\times10^3\)кг/м\(^3\)

————————————

\( d=? \)

Швейцарын банкинд хадгалагдаж буй алтан гулдмай. Image Credit Wikimedia Commons.
Швейцарын банкинд хадгалагдаж буй алтан гулдмай. Image Credit Wikimedia Commons.

\( M \) масстай алт авъя. Үүний эзлэхүүн нь \( V \). Тэгвэл $$\rho=\frac{M}{V}$$ болно.

Алтны нэг атомын эзлэхүүн нь түүний радиус болон диаметрээр
$$V_0 = \frac{4}{3} \pi r^3 = \frac{4}{3} \pi \bigg( \frac{d}{2}\bigg)^3 = \frac{\pi}{6}d^3$$
гэж илэрхийлэгдэнэ. Энд \( r = d/2 \) болохыг ашиглав.

Харин $V$ эзлэхүүн нь нэг атомын эзлэхүүнээр $$V = V_0 \cdot N = V_0 \cdot \nu \cdot N_0$$ гэж илэрхийлэгдэнэ.

Энд $N_0$ нь Авогадрогийн тоо, $\nu$ нь $M$ масстай алтны молийн тоо. Молийн тоо нь молийн масстайгаа $M = \nu \cdot \mu$ гэж холбогдоно.

Эдгээрийг эхний томьёонд орлуулбал:

$$ \rho = \frac{M}{V} = \frac{\nu \mu}{V_0 \cdot \nu \cdot N_0} = \frac{\mu}{V_0 N_0}$$

Сүүлийн илэрхийлэлд $V_0=\frac{\pi}{6}d^3$ болохыг орлуулбал:

$$\rho=\frac{6 \mu}{\pi d^3 N_0}$$ болно. Эндээс $$d=^3 \sqrt{\frac{6 \mu}{\pi \rho N_0}} =12.48 \times 10^{-10}$$м болж байна.

Анхаар! Энэ нь ойролцоолсон тоон утга юм. Учир нь бид алтны кристаллын оронт торын бүтцийг нарийвчлан тооцоогүй. Алтны атомын жинхэнэ диаметр нь $2.88 \times 10^{-10}$м байдаг.

Кинематик: Бодлого 3

Дугуйчин эхний 5с-д 40м, дараагийн 10с-д 100м, сүүлийн 5с-д 20м зам туулав. Замын эхний хагасыг туулсан дундаж хурдыг ол. Мөн нийт замыг туулсан дундаж хурдыг ол.

——————
Өгсөн нь:

$\Delta t_1 = 5\text{с}$

$\Delta S_1 = 40м$

$\Delta t_2 = 10с$

$\Delta S_2 = 100м$

$\Delta t_3 = 5с$

$\Delta S_3 = 20м$

——————

Олох нь:

$<\upsilon_1>$, $<\upsilon>$


Бодолт:

Туулсан замыг харгалзах хугацаанд нь харьцуулсныг дундаж хурд гэдэг. Эхлээд нийт замыг туулсан дундаж хурдыг олъё.

$$<\upsilon> = \frac{S_{бүх}}{t_{бүх}} = \frac{S_1 + S_2 + S_3}{\Delta t_1 + \Delta t_2 + \Delta t_3} = \frac{40м + 100м + 20м}{5с + 10с + 5с} = 8м/с$$

Замын эхний хагасыг $S_{тал}$, түүнийг туулсан хугацааг $\Delta t_{тал}$ гэе. Ингэвэл:

$$<\upsilon_1> = \frac{S_{тал}}{\Delta t_{тал}}$$ болно.

$$S_{тал} = \frac{S_{бүх}}{2} = \frac{160м}{2}=S_1 + \frac{2}{5} S_2$$

Замын хоёрдугаар хэсэгт жигд хурдтай явсан тул $\frac{2}{5} S_2$ замыг туулахдаа $\frac{2}{5} \Delta t_2$ хугацаа зарцуулна. Хэрэв жигд хурдтай яваагүй бол хугацааг нь ингэж олж болохгүйг анхаараарай. Иймээс  $S_{тал}$ замыг туулахдаа зарцуулсан хугацаа нь $\Delta t_1 + \frac{2}{5} \Delta t_2$ болж байна.

$S_{тал}$ замыг туулсан дундаж хурд нь

$$<\upsilon_1> = \frac{S_{тал}}{\Delta t_1 + \frac{2}{5} \Delta t_2} = \frac{80м}{5с+\frac{2}{5}10с} = \frac{80м}{9с} \approx 8.89м/с$$ болж байна.

 

 

 

 

Кинематик: Бодлого 2

Хоёр дугуйчны хөдөлгөөний тэгшитгэл $x_1 = 5t$, $x_2=150-10t$ гэж өгөгдөв. Тэдгээрийн координатууд хугацаанаас хэрхэн хамаарахыг харуул. Тэд хугацааны ямар агшинд, ямар координаттай цэг дээр уулзах вэ? Энэ тэгшитгэлд хугацаа нь секундээр, координат нь метрээр өгөгдсөн болно.

—————————

Өгсөн нь:

$x_1 = 5t$

$x_2=150-10t$

—————————

Олох нь:

Уулзах хугацааны агшин: $t_{у} = ?$

Уулзах координат: $x_{у} = ?$

—————————

Бодолт:

Эдгээр хөдөлгөөний тэгшитгэлүүд нь шулуун шугамууд байна. Шулууныг байгуулахад хоёр цэг хангалттай. Иймээс хугацааны хоёр агшинг өөрийн дураар сонгон авч харгалзах координатуудыг олоод графикийг байгуулаарай. Доор өгсөн графикийг kmplot программаар зуруулсан болно.

Эхлээд тэдгээрийн уулзах хугацааны агшинг олъё. Хөдөлгөөний тэгшитгэлээс харвал нэгдүгээр дугуйчны координат хугацаанаас хамааран нэмэгдэж, хоёрдугаар дугуйчны координат нь багасаж байна. Өөрөөр хэлбэл эдгээр дугуйчид эсрэг зүгт явж байна. Уулзахад тэдгээрийн координат нь тэнцүү болсон байна: Өөрөөр хэлбэл,

$$x_1 = x_2$$ буюу

$$5t = 150-10t$$

$$15t = 150$$

$$t = 10сек$$ болж байна.

Одоо координатыг нь олъё: $t=10сек$ хугацааны дараа уулзах тул дээрх хоёр хөдөлгөөний тэгшитгэлийн аль нэгэнд нь хугацааны энэ утгыг орлуулж тавиад координатыг нь олж болно.

Эхний тэгшитгэлд орлуулан тавья. $$x_{у} = 5t_{у} = 5 \cdot 10$$ буюу $x_{y} = 50м$ болж байна.

Дээрх графикт хоёр шулууны огтлолцож буй цэг нь $t=10сек$, $x=50м$-д харгалзаж байгааг анхаараарай.